3 sierpnia w Sanktuarium Matki Bożej Opiekunki i Królowej Rodzin w Makowie Podhalańskim, które jest jednym z 17 Kościołów Jubileuszowych naszej archidiecezji, odbędzie się Dzień Jubileuszowy. To dobra okazja, aby poznać jego historię.
Pierwsi osadnicy zaczęli przybywać do Makowa Podhalańskiego, niewielkiego miasteczka na Podhalu, w XIV w. Na wykarczowanych terenach, które jeszcze w IX i X w. tworzyły w makowskich górach leśną puszczę, założyli wioskę i wznieśli pierwszy, drewniany, kościółek. Nosił on najprawdopodobniej wezwanie św. Klemensa. Pierwsza wzmianka o parafii przy nim utworzonej pochodzi natomiast z 1358 r. W związku z tym, że liczba ludności w Makowie Podhalańskim rosła, w XVI w. zbudowano drugi, większy kościół pod takim samym wezwaniem. Jego konsekracja odbyła się w 1536 r.
Miejscowa ludność chętnie w swojej tradycji łączyła kult świętego opiekuna parafii z tym związanym z Cyrylem i Metodym. Nawracali oni bowiem na chrześcijaństwo Morawy i Słowację, które znajdują się niedaleko Makowa Podhalańskiego. Przywieźli także z Krymu na te ziemie relikwie św. Klemensa, które później zostały złożone w Rzymie.
W 1590 r. w drugiej wybudowanej świątyni ówczesny proboszcz, ks. Wojciech Dąbski umieścił słynący do dzisiaj łaskami obraz Matki Bożej. Trzeci kościół wzniesiono z inicjatywy ks. Andrzeja Ziebrowskiego, który był wikariuszem makowskiej parafii około roku 1700. Poprzedni nie został zburzony, a nowy wzniesiono niedaleko niego. Nadano mu wezwanie Przemienienia Pańskiego. Nowa świątynia składała się z murowanego prezbiterium, do którego dostawiono barokową kaplicę z obszerną, drewnianą nawą. Konsekracji kościoła dokonał w 1705 r. administrator diecezji krakowskiej, bp Kazimierz Łubieński.
Po tym wydarzeniu parafia w Makowie Podhalańskim miała 2 kościoły. Obraz Najświętszej Maryi Panny pozostał w starej świątyni, która zaczęła pełnić rolę osobnego sanktuarium ku czci Matki Bożej. Tak było przez 40 lat, do momentu, gdy wierni zapragnęli, aby słynący łaskami obraz znajdował się tam, gdzie udają się na nabożeństwa. Stąd w 1745 r. ówczesny proboszcz, ks. Michał Karliński poprosił biskupa krakowskiego, aby można było przenieść wizerunek Maryi do większej świątyni. Nadesłany dekret nazywa obraz „łaskami słynącym” oraz poleca dokonać przeniesienia w sposób uroczysty. Kościół św. Klemensa przestał być w związku z tym używany i ostatecznie go zburzono.
W XVIII w. Maków Podhalański zaczął się szybko rozwijać. To dlatego w I poł. XIX w. ks. Jerzy Majerski, który w tym czasie zarządzał parafią, rozpoczął starania o powiększenie świątyni. W latach 1826-1828 zburzono drewnianą nawę, ale pozostawiono murowane prezbiterium z kaplicą z lat 1697-1701. W ten sposób powstał czwarty kościół, który służy makowskiej wspólnocie do dziś. W 1833 r. konsekrował go biskup tarnowski, bp Franciszek de Paula Pischtek.
Obraz Matki Bożej, który został przeniesiony do nowej świątyni w 1745 r., znajduje się obecnie w wielkim ołtarzu kościoła. Wierni z Makowa, okolicznych wiosek i parafii przybywają, aby się przed nim pomodlić.
W czasie, gdy znajdował się jeszcze w starej drewnianej świątyni św. Klemensa, był już otoczony wotami, składanymi przez wiernych w podziękowaniu za wysłuchane prośby. Najstarsza wzmianka o nich pochodzi z 1643 r. Wizerunek Pani Makowskiej powstał w 1590 r. Informację o tym znaleźć można w księdze wizytacji świątyni dokonanej w 1602 r. na polecenie biskupa krakowskiego Bernarda Maciejowskiego. W protokole wizytacyjnym odnotowano, że: „in maiori altare imago Beatae Mariae Virginis ab annis duodecim comparata, non tamen consecrata” – „Na ołtarzu głównym dwanaście lat temu przygotowano obraz Najświętszej Marii Panny, który jednak nie został jeszcze konsekrowany”. Do powyższego protokołu wizytacyjnego dołączono również „Decretum Reformationis”, czyli „Dekret Reformacyjny”, zawierający zarządzenie wizytatora skierowane do ówczesnego proboszcza w Makowie, ks. Alberta Dąbskiego: „ul imaginem maioris altaris, ab annis duodecim constitutas, consecrari current”, czyli „Obrazy ołtarza głównego, wzniesione dwanaście lat temu, zostaną wkrótce poświęcone”. Oznacza to, że powstał on 12 lat przed wizytacją.
Zachowały się także inne wskazówki, które pomagają określić czas powstania obrazu. Należy do nich m.in. rozpoznanie sposobu, w jaki Bogarodzica z Dzieciątkiem została namalowana. Wynika z nich, że stworzono ją pod koniec XVI w., co jest czasem zbliżonym do tego z protokołu sporządzonego podczas wspomnianej wizytacji.
Obraz został ukoronowany papieskimi koronami przez Ojca Świętego Jana Pawła II podczas jego pierwszej pielgrzymki do Polski na krakowskich Błoniach 10 czerwca 1979 r.
Kult Matki Bożej w Makowie Podhalańskim wzrósł szczególnie w XIX w., po tym, jak w 1854 r. papież Pius IX ogłosił dogmat o Niepokalanym Poczęciu. Ówczesny proboszcz, ks. Antoni Heer wydał wtedy drukowany obrazek Matki Boskiej Makowskiej unoszącej się ponad kościołem parafialnym. W 25. rocznicę ogłoszenia dogmatu Niepokalanego Poczęcia sprawiono Maryi nową sukienkę. Nawiązywała ona do wyobrażenia Matki Bożej z Lourdes. Z okazji 100. rocznicy ogłoszenia Maryi Niepokalaną w Makowie odbyło się uroczyste poświęcenie rodzin Niepokalanemu Sercu Najświętszej Maryi Panny przed słynącym łaskami obrazem. Kartki z tekstem i podpisem każdej rodziny z miejscowości oraz okolic, zamknięte w wielkim srebrnym sercu, złożono jako wotum u stóp ołtarza Matki Boskiej Makowskiej. Wtedy także przeniesiono wizerunek do specjalnej, poświęconej mu kaplicy, aby podnieść znaczenie jego kultu. Parafianie chcieli jednak w trakcie nabożeństw wpatrywać się w oblicze Madonny i poprosili o umieszczenie go z powrotem w wielkim ołtarzu, co stało się w 1963 r.
Powiązanie kultu Matki Bożej Makowskiej z dogmatem o Niepokalanym Poczęciu sprawiło, że 8 grudnia stał się świętem Maryi czczonej w tamtejszym kościele. W tym czasie rodziny z miasteczka i okolic przybywają, aby przed tym wizerunkiem na nowo i uroczyście jej się ofiarować. W wyniku rozszerzającego się kultu zaczęły także powstawać pieśni sławiące Matkę Bożą z Makowa Podhalańskiego. Najstarsza z nich pochodzi z połowy XIX w.
Przed obrazem od 26 maja 1963 r.w każdą środę odprawiana jest nowenna przed słynącym łaskami obrazem, a codziennie wierni odmawiają różaniec.
Obecnie w parafii Przemienienia Pańskiego w Makowie Podhalańskim posługuje 3 kapłanów — proboszcz oraz 2 wikariuszy. – W duszpasterstwie, pomagają nam również mieszkańcy Domu Księży im. Jana Pawła II — wyjaśnia ks. Tadeusz Różałowski. Proboszcz makowskiej parafii dodaje także, że w kościele codziennie od 13 lat odbywa się adoracja Najświętszego Sakramentu. O godz. 15.00 odmawiana jest również koronka do Bożego Miłosierdzia.
Zaangażowanie wiernych w życie tej wspólnoty odzwierciedla się w obecności licznych grup parafialnych. – Mamy 101 ministrantów i lektorów, Grupę Apostolską, Apostolstwo Modlitwy, Czcicieli Najdroższej Krwi Chrystusa, Akcję Katolicką, Rodzinę Kolpinga, Grupę Łagiewnicką, Róże Różańcowe, których jest ok. 55, a wśród nich też takie, w których rodzice modlą się za swoje dzieci, Mężczyzn św. Józefa oraz, tzw. AAWZ, związane z walką o trzeźwość — wymienia ks. Różałowski.
Od 2 lat w ramach przygotowań do 50. rocznicy koronacji obrazu Matki Bożej Makowskiej, każdego 10. dnia miesiąca odprawiane jest nabożeństwo z Apelem Jasnogórskim. To wydarzenie miało związek ze szczególnym nabożeństwem papieża Jana Pawła II do Maryi z Makowa. – Św. Jan Paweł II, jeszcze jako metropolita krakowski, kard. Karol Wojtyła w 1971 r. wizytował parafię Przemienienia Pańskiego. Jak się później okazało, złożył tutaj taką prośbę: „Matko Boża Makowska, jeśli mi pomożesz wyprowadzić procesję Bożego Ciała z obrębu Wawelu na rynek krakowski, to ja Cię za to ukoronuję”. Nie zdążył zrobić tego jako metropolita, bo został papieżem. Udało się jednak w 1979 r., podczas pierwszej pielgrzymki Ojca Świętego do Polski. Kiedy w 1980 r. 100-osobowa grupa pojechała podziękować papieżowi za koronację, to wtedy Jan Paweł II wyjawił tajemnicę o złożonej prośbie. Powiedział wówczas: „spłaciłem dług wdzięczności wobec Matki Bożej Makowskiej” – wyjaśnia proboszcz parafii w Makowie Podhalańskim.
Ks. Tadeusz Różałowski zachęca do odwiedzania sanktuarium, podkreślając, że zarówno wokół, jak i w jego wnętrzu znaleźć można wiele miejsc oraz dzieł sztuki sakralnej — jak ołtarz Chrystusa, w którym znajduje się krzyż z XVII w. z insygniami Męki Pańskiej — które warto zobaczyć.
Matka Boża Makowska nazywana jest także Opiekunką Rodzin, a jej kult jest na Podhalu i w okolicach bardzo silny i ważny, zwłaszcza dla makowskiej społeczności. Nie można się zatem dziwić, że jej sanktuarium ogłoszono jednym z 17 Kościołów Jubileuszowych w Archidiecezji Krakowskiej. – Zostało wybrane ze względu na ważną rolę tego kościoła w regionie. Jest to dla okolicy ważny punkt odniesienia w życiu duchowym — wyjaśnia ks. Jacek Bernacik, dyrektor Wydziału Ogólnego Kurii Metropolitalnej w Krakowie, odpowiedzialny za diecezjalne obchody Roku Świętego 2025.
Dzień Jubileuszowy w Sanktuarium Matki Bożej Opiekunki i Królowej Rodzin w Makowie Podhalańskim odbędzie się w niedzielę, 3 sierpnia. Sumie odpustowej o godz. 11.00 przewodniczyć będzie bp Janusz Mastalski. Na zakończenie Eucharystii miejsce będzie miała procesja eucharystyczna oraz adoracja Najświętszego Sakramentu
Więcej informacji na temat diecezjalnych obchodów Roku Jubileuszowego dostępnych jest na okolicznościowej stronie internetowej.