16 lipca w Sanktuarium Matki Bożej Szkaplerznej w Czernej, jednym z 17 Kościołów Jubileuszowych, odbędzie się Dzień Jubileuszowy. Poznaj historię tego miejsca.
Zakon karmelitów bosych rozwijał się prężnie na polskich ziemiach od 1605 r. Z tego powodu postanowili oni założyć klasztor pustelniczy, aby umożliwić członkom życie ściśle kontemplacyjne i kontynuowanie tradycji pustelniczej.
W 1620 r. definitorium generalne, czyli organ doradczy zakonu, w Rzymie upoważniło o. Jana Marię od św. Józefa, który wówczas był prowincjałem karmelitów bosych w Polsce, do założenia klasztoru pustelniczego dla prowincji Ducha Świętego. Rozpoczęły się poszukiwania fundatora, które trwały 5 lat. W 1625 r. wspomóc zakonników zdecydowała się Agnieszka z Tęczyńskich Firlejowa, wojewodzina krakowska. Poleciła znaleźć miejsce, na którym można byłoby zbudować erem.
Karmelici wybrali teren w siedleckim lesie nad doliną Dubia w dobrach Melchiora Gierstmana. Wojewodzina krakowska kupiła więc te ziemie oraz wsie Paczółtowice, Siedlec, Żbik i część Dubia z młynem dla zakonu. Gdy rozpoczęto pierwsze prace, okazało się, że w okolicy brakuje wody. Wtedy Agnieszka z Tęczyńskich Firlejowa zaprowadziła zakonników do doliny oddzielającej wieś Paczółtowice od Czernej. Była ona otoczona górami i lasami. Gdy ojcowie, ujrzeli to miejsce, zachwycili się jego pięknem i mieli radośnie zawołać: „Bóg sam wybrał to miejsce”. Pod budowę kościoła wybrano zachodni stok czernieńskiej góry, którego ukształtowanie jest podobne do tego na Górze Karmel, gdzie znajdował się klasztor pierwszych pustelników.
Budowę klasztoru rozpoczęto w 1629 r., a już w 1633 r. zamieszkali tam pierwsi zakonnicy. Uroczyste wmurowanie kamienia węgielnego w fundamenty powstającej budowli miało miejsce 19 marca 1629 r., w uroczystość św. Józefa. Do roku 1637 wybudowano trzy pierwsze eremitarze, czyli pustelnie: św. Agnieszki, św. Jana Chrzciciela i Wniebowzięcia NMP.
Fundatorka chciała wznieść świątynię z czarnego marmuru. Bogato wyposażyła kościół i klasztor. Podarowała około 30 obrazów oraz m.in. bogate szaty liturgiczne i naczynia. W 1640 r. konsekrowano świątynię pw. św. Proroka Eliasza. Jej poświęcenia 21 września dokonał Piotr Gembicki, biskup przemyski, kanclerz wielki koronny i cioteczny brat Agnieszki z Tęczyńskich. Papież Urban VIII udzielił z tej okazji wszystkim uczestnikom uroczystości odpustu zupełnego. Firlejowa urządziła natomiast dla gości ucztę przy klasztorze. Po skończonych uroczystościach o. Felicjan od Wszystkich Świętych, prowincjał, ogłosił 1 października 1640 r. dekret wieczystej klauzury, wydany dla pustelni przez papieża Grzegorza XV. Niedługo po tym wydarzeniu wybudowano mur zamykający klauzurę i 12 eremitarzy. Później powstał także most pustelniczy, który łączył 2 eremickie wzgórza.
Pierwszym przeorem klasztoru został o. Michał od Zwiastowania NMP. W 1660 r. erem w Czernej nawiedził król Jan Kazimierz.
Z powodu ascetycznego przeznaczenia kompleksu, zakonnicy, którzy w nim mieszkali, nie prowadzili działalności duszpasterskiej. Sytuacja uległa zmianie w 1805 r., kiedy zniesiono w nim papieską klauzurę, co pozwoliło okolicznej ludności na korzystanie z klasztornej świątyni.
Po udostępnieniu kościoła wiernym zaobserwowano ożywiony kult Matki Bożej Szkaplerznej. Jej obraz znajduje się w bocznym ołtarzu świątyni. Pierwszy wizerunek namalował techniką olejną na płótnie w pierwszej połowie XVII w. nieznany malarz. Obraz klasztorowi w Czernej podarował klasztor Karmelitów Bosych św. Michała i św. Józefa z Krakowa. Z uwagi jednak na wielką wilgotność nieogrzewanego w tym czasie kościoła zaczął on butwieć i się rozpadać. Przeniesiono go więc w bardziej suche miejsce, a kapituła klasztoru zamówiła nowy obraz, malowany na miedzianej blasze przez artystę krakowskiego Pawła Gołębiewskiego.
Po otwarciu wielkiej klauzury rozpoczęły się także liczne pielgrzymki, które zaowocowały składaniem przez wiernych wot dziękczynnych, z których wykonano ozdobną sukienkę i korony.
Do Matki Bożej Szkaplerznej z Czernej przybywali nie tylko okoliczni mieszkańcy, ale i liczni pątnicy ze Śląska. Pojawiły się również pierwsze doniesienia o cudownych uzdrowieniach. Otoczony czcią obraz został ukoronowany papieskimi koronami 17 lipca 1988 r. przez kard. Franciszka Macharskiego. Było to historyczne wydarzenie dla klasztoru, które rozpoczęło w przyklasztornym duszpasterstwie nowy etap, związany z jeszcze intensywniejszym ruchem pielgrzymkowym.
Ważnym dniem w kalendarzu czernieńskiej świątyni jest 16 lipca, czyli uroczystość Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel. Jest to także patronalna uroczystość zakonu karmelitańskiego.
Charakterystyczne dla maryjnego kultu sanktuarium w Czernej jest nabożeństwo związane z karmelitańskim szkaplerzem. Raz w roku odbywa się tam Ogólnopolskie Spotkanie Rodziny Szkaplerznej, gromadzące rzesze wiernych, którzy są związani z maryjną obietnicą jej darów oraz przyjętymi przez siebie zobowiązaniami.
Każde z tych spotkań ma odrębny temat, który podejmowany jest podczas wygłaszanej konferencji. Jego punktem centralnym jest natomiast uroczysta Msza św. i nabożeństwo przyjęcia do karmelitańskiego szkaplerza.
Klasztor i sanktuarium w Czernej to również miejsce, w których kształtowały się pokolenia zakonników. Wśród nich było 2, którzy zostali wyniesieni na ołtarze.
Pierwszym z nich jest św. Rafał Kalinowski, w zakonie o. Rafał od św. Józefa. To jemu karmelici bosi w Polsce zawdzięczają dzieło odnowy. Urodził się w Wilnie, był także uczestnikiem powstania styczniowego na Litwie. Został za to zesłany na Syberię. Po powrocie do ojczyzny, w 1877 r. wstąpił do zakonu, a w 1882 r. przyjął święcenia kapłańskie właśnie w Czernej. Był przeorem klasztoru w latach 1882–1885, 1888–1891 i 1894–1897. Jego kanonizacji dokonał w 1991 r. św. Jan Paweł II. Doczesne szczątki św. Rafała Kalinowskiego spoczywają w poświęconej mu kaplicy w czerneńskiej świątyni.
Drugim jest bł. o. Alfons-Maria od Ducha Świętego. W 1908 r. wstąpił do zakonu, a w 1916 r. przyjął święcenia kapłańskie. Był przeorem klasztoru w Czernej w latach 1930-1936 i od 1939 r. aż do swojej męczeńskiej śmierci. Zamordowano go w Nawojowej Górze 28 sierpnia 1944 r. O. Alfonsa wraz z polskimi męczennikami II wojny światowej beatyfikował 13 czerwca 1999 r. w Warszawie papież Jana Pawła II.
W klasztorze w Czernej posługiwał także Sługa Boży br. Franciszek od świętego Józefa (Jerzy Powierowski), który także zginął z rąk niemieckiego okupanta.
Choć przy czerneńskim sanktuarium nie funkcjonuje parafia, to wspólnota zakonna wyróżnia się bogactwem aktywności duszpasterskich. – W sanktuaryjnym duszpasterstwie pracuje 7 ojców zakonnych, którzy swoją opieką obejmują: Świecki Karmel, bractwa szkaplerzne, zwłaszcza z terenów Śląska, odnowę charyzmatyczną, diakonię muzyczną, Żywy Różaniec, ministrantów i lektorów oraz punkt pomocy dla rodzin i osób z problemami uzależnień — mówi o. Kazimierz Franczak OCD, przeor klasztoru.
Z uwagi na licznie przybywających pielgrzymów zdecydowano o budowie Domu Pielgrzyma. Prace rozpoczęły się w 2010 r. Obecnie kompleks składa się z 2 budynków i oferuje pielgrzymom pokoje noclegowe, restaurację, księgarnię, muzeum karmelitańskie, muzeum misyjne i sale konferencyjne.
Na wiernych przybywających do Czernej czeka także wyjątkowa droga krzyżowa. Umiejscowiona jest ona na przyklasztornym wzgórzu, które porośnięte jest bukowym lasem. Powstała w latach 1986-1988, aby upamiętnić jubileusz 350-lecia istnienia klasztoru. Poświęcił ją abp Józef Kowalczyk, ówczesny Nuncjusz Apostolski w Polsce. W jej skład wchodzi 15 stacji, które usytuowane są na cokołach. Cała ekspozycja liczy natomiast 30 naturalnej wielkości figur wykutych z wapiennych bloków.
Dodatkową atrakcją dla odwiedzających obiekt w Czernej jest jego naturalne położenie. Klasztor znajduje się na terenie rezerwatu przyrody „Dolina Eliaszówki”. Pielgrzymi mogą więc podziwiać malownicze rejony Jury Krakowsko-Częstochowskiej.
Sanktuarium w Czernej ze względu na swój kult Matki Bożej Szkaplerznej oraz obecność m.in. św. Rafała Kalinowskiego jest miejscem licznie nawiedzanym przez wiernych. To dlatego zostało wybrane na jednym z Kościołów Jubileuszowych Archidiecezji Krakowskiej na czas Roku Świętego 2025. – Kościół w Czernej został wybrany ze względu na jego maryjny charakter. Maryja jest tą, która uczy nas nadziei. Do niej odwołujemy się jako do Niewiasty, jako do tej, która tę nadzieję niesie — wyjaśnia ks. Jacek Bernacik, dyrektor Wydziału Ogólnego Kurii Metropolitalnej w Krakowie, odpowiedzialny za diecezjalne obchody Roku Świętego 2025.
Dzień Jubileuszowy w Sanktuarium Matki Bożej Szkaplerznej w Czernej odbędzie się w środę, 16 lipca. Eucharystii o godz. 11.00 przewodniczyć będzie bp Robert Chrząszcz. Po niej miejsce będzie miała procesja eucharystyczna. Na godzinę 20.00 przewidziany jest natomiast Apel Maryjny.
Więcej informacji na temat diecezjalnych obchodów Roku Jubileuszowego dostępnych jest na okolicznościowej stronie internetowej.