14 września w bazylice Krzyża Świętego, jednym z 17 Kościołów Jubileuszowych Archidiecezji Krakowskiej, odbędzie się Dzień Jubileuszowy. Poznaj lepiej historię tego niezwykłego miejsca.
Pierwszym miejscem, w którym miał powstać klasztor cystersów była wieś Kacice, jednak jego fundator zrezygnował z niej i zamienił się z członkiem swojej rodziny na znajdujące się w Mogile tzw. pole św. Wacława.
Przybycie zakonników na to miejsce, a także budowę kościoła i klasztoru datuje się na rok 1222. Świątynia, która wtedy powstała, została stworzona zgodnie z regułami zakonu, na planie krzyża łacińskiego, w stylu romańsko-gotyckim z kamienia i cegły. Należy do najstarszych budowli ceglanych w Polsce. Jej okazałość przypisuje się natomiast biskupowi krakowskiemu, Iwo Odrowążowi. Konsekracja odbyła się 5 maja 1266 r., a świątynia otrzymała wówczas wezwanie Matki Bożej Wniebowziętej i św. Wacława.
Została kościołem parafialnym dopiero w 1851 r. Wcześniej była używana wyłącznie przez zakonników, a wierni mogli wejść do niej tylko kilka razy w roku na najważniejsze święta.
Tytuł bazyliki mniejszej świątyni cystersów nadał papież Paweł VI 9 marca 1970 r. Uroczyste ogłoszenie tytułu odbyło się 20 września tego samego roku podczas uroczystości odpustowych ku czci Podwyższenia Krzyża Świętego.
Główny ołtarz świątyni został skierowany ku wschodowi, zgodnie ze średniowiecznym zwyczajem. Wyróżnia go poliptyk, czyli typ dekoracji w formie malowidła, płaskorzeźby lub rzeźby, znajdujący się w jego tylnej części. Najczęściej składa się on z kilku lub kilkunastu płaszczyzn, podzielonych na skrzydła i kwatery. Ten w mogilskiej świątyni pochodzi z 1514 r. i przedstawia sceny z życia Maryi oraz w okresie Wielkiego Postu – męki Pana Jezusa. Na samym środku ustawiona jest rzeźba figury Matki Bożej z Dzieciątkiem.
Po obu stronach prezbiterium umieszczono stalle. Pochodzą one z XVIII w. Obrazy, które się w nich znajdują, przedstawiają cysterskich świętych: Roberta, Alberyka, Stefana, czyli założyciela zakonu i Bernarda. Przy filarach znajdują się ołtarze boczne pochodzące z XVII w. Jeden z nich poświęcony jest bł. Wincentemu Kadłubkowi, drugi Matce Bożej Nieustającej Pomocy.
We wnętrzu znajdują się również 2 boczne kaplice, poświęcone świętym założycielom cystersów oraz św. Bernardowi, które umieszczone są koło zakrystii, a także 2 za ołtarzem: św. Wacława oraz św. Józefa. Pod chórem umieszczono ołtarz z kopią obrazu „Salus Populi Romani” oraz tablice, które upamiętniają nadanie kościołowi w Mogile tytułu bazyliki mniejszej i wizytę św. Jana Pawła II.
Wierni mogą w tym miejscu uczcić także m.in. relikwie Krzyża Świętego znajdujące się tu od kilkuset lat. – Czczone od wieków w naszym sanktuarium są także figura Cudownego Pana Jezusa Ukrzyżowanego oraz relikwie Krzyża Świętego — oba te elementy nadają unikalny charakter temu miejscu — jako sanktuarium pasyjne Męki Pańskiej — mówi o. Maciej Majdak OCist, proboszcz parafii pw. św. Bartłomieja Apostoła. Dodaje, że modląc się uaktualnioną w ostatnim czasie Litanią do Cudownego Pana Jezusa Mogilskiego, można się dowiedzieć, jak wiele znanych osób świeckich, świętych i błogosławionych z historii m.in. Archidiecezji Krakowskiej przybywało do Mogiły, by oddać cześć Ukrzyżowanemu.
Po jednym z pożarów wnętrza kościoła, który miał miejsce w 1447 r., ocalał jedynie drewniany krzyż z tęczy. Znajdował się on później w ołtarzu głównym i był czczony przez okolicznych mieszkańców.
Opat mogilski i biskup kamieniecki Wawrzyniec Goślicki w 1588 r. przeniósł krzyż do kaplicy i specjalnie przygotowanego dla niego ołtarza, gdzie krucyfiks znajduje się do dziś. Sposób, w jaki pojawiła się na nim postać Chrystusa oraz jej autor pozostają nieznani.
Jedna z legend mówi, że kiedyś Wisłą płynęły 3 krucyfiksy. Pierwszy z nich został wyłowiony przez pewnego kowala w Wielki Piątek jednej wiosny w XIII w. i pozostał w Mogile. Drugi dotarł do Pacanowa i znalazł się w kościele św. Marcina. Trzeci dopłynął aż do Warszawy i do dziś wisi w katedrze św. Jana Chrzciciela na Starym Mieście.
Według innej drewniana figura Chrystusa na krzyżu była darem króla Kazimierza Wielkiego z okazji zakończenia prac remontowych w klasztorze, który prowadził opat Jan lub jednym z wotów w ramach pokuty.
Wśród cystersów krąży również opowieść o tym, jak Kazimierz Wielki przyjechał spojrzeć na odnowioną świątynię, a jeden z zakonników podprowadził władcę pod wizerunek Jezusa. Po tym wyjątkowym spotkaniu król miał się pojednać z biskupem Bodzantą, który z powodu niemoralnego postępowania polskiego władcy rzucił na niego klątwę. Z czasem Jezus Mogilski zyskiwał coraz większą sławę. Inna z przekazywanych opowieści głosi też, że krucyfiks ochronił opactwo w Mogile przed najazdem Tatarów.
Sanktuarium w Mogile to historyczne opactwo cystersów, które posiada status kościoła historycznego oraz głównego ośrodka kultu relikwii Krzyża Świętego, natomiast parafia św. Bartłomieja Apostoła, choć jest związana z opactwem, odpowiada za codzienne życie duszpasterskie lokalnej wspólnoty, stąd różniące się wezwania, które mają odzwierciedlać te role.
Mimo swojej specyfiki, cysterskie duszpasterstwo jest bogate i niezwykle aktywne. Formalnie w parafii posługuje trzech ojców — proboszcz i dwóch wikariuszy. Wspierani są jednak przez 12 współbraci.
W mogilskiej parafii znaleźć można także wiele wspólnot formacyjnych, takich jak: Arcybractwo Straży Honorowej Najświętszego Serca Pana Jezusa, Asysta procesyjna, Chór i Orkiestra Kameralna Bazyliki Cystersów, Diakonia Modlitwy, Duszpasterska Rada Parafialna, Duszpasterstwo osób młodych „Ciałem i duchem”, Duszpasterstwo osób niepełnosprawnych, Grupa modlitewna św. Józefa, Koło Przyjaciół Radia Maryja, Krucjata Różańcowa za Ojczyznę, Mężczyźni Chrystusa (Men of Christ „MOC”), „Mogilski Krzyż. Gazeta Parafii św. Bartłomieja Apostoła”, Ruch Światło-Życie (Oaza Mogilska), Oaza Dzieci Bożych, Oaza Rodzin, Odnowa w Duchu Świętym „Liberatio”, Rycerstwo św. Michała Archanioła, Liturgiczna Służba Ołtarza, Zespół Charytatywny oraz Żywy Różaniec.
Wierni z tej parafii chodzą również na Pieszą Pielgrzymkę Krakowską na Jasną Górę we Wspólnocie IV Nowohuckiej jako Grupa Mogilska 26.
Proboszcz krakowskiej parafii św. Bartłomieja Apostoła podkreśla, że warto odwiedzić Sanktuarium Krzyża Świętego w Krakowie-Mogile ze względu na jego długą historię i bogatą architekturę sakralną. – Jest unikalnym miejscem na mapie naszego miasta oraz naszej archidiecezji. Modląc się w tym miejscu, niejako dotykamy i stajemy się żywą częścią ponad ośmiowiekowej tradycji tego miejsca — zauważa cysters.
Wybór mogilskiej świątyni na Kościół Jubileuszowy nie jest zaskoczeniem, nie tylko ze względu na jej dzieje. – Bazylika Krzyża Świętego jest świątynią, którą ma swoją długą historię i znaczenie dla przeżywania wiary w naszej archidiecezji, więc naturalnie ma swoje miejsce wśród Kościołów Jubileuszowych — mówi ks. Jacek Bernacik, dyrektor Wydziału Ogólnego Kurii Metropolitalnej w Krakowie, odpowiedzialny za diecezjalne obchody Roku Świętego 2025.
Dzień Jubileuszowy w bazylice Krzyża Świętego w Krakowie-Mogile odbędzie się w niedzielę, 14 września. O godz. 6.00 będzie miało miejsce odsłonięcie wizerunku Chrystusa Ukrzyżowanego, o godz. 7.40 odmawiane będą Godzinki o Męce Pańskiej. Na godz. 9.00 zaplanowane są wypominki za zmarłych, po których o 10.oo odprawiona zostanie Droga Krzyżowa na placu św. Jana Pawła II. Mszy św. pontyfikalnej na placu św. Jana Pawła II o godz. 11.00 przewodniczyć będzie kard. Stanisław Dziwisz. O godz. 15.00 w bazylice odmawiana będzie Koronka do Bożego Miłosierdzia i Gorzkie Żale, po nich o godz. 16.00 Litania do Pana Jezusa Mogilskiego zakończona procesją eucharystyczną. O godz. 18.00 odprawiona zostanie Eucharystia, podczas której będzie można uczcić relikwie Krzyża Świętego. Po Mszy św. zasłonięcie wizerunku Chrystusa Ukrzyżowanego.
Dzień ten rozpoczyna obchody Odpustu Mogilskiego, które potrwają do 21 września. Więcej informacji na stronie parafii.
Więcej informacji na temat diecezjalnych obchodów Roku Jubileuszowego dostępnych jest na okolicznościowej stronie internetowej.