9 sierpnia 2026 roku w Oświęcimiu odbyły się uroczystości upamiętniające 84. rocznicę śmierci św. Teresy Benedykty od Krzyża – Edyty Stein, patronki Europy. Tegoroczne obchody, zorganizowane wokół hasła „Szukamy dróg wiary ku Pokojowi”, połączyły refleksję, dialog, pamięć i modlitwę. Ich szczególnym miejscem stały się Centrum Dialogu i Modlitwy, teren byłego obozu Auschwitz-Birkenau oraz oświęcimski Karmel.
Edyta Stein została zamordowana 9 sierpnia 1942 roku w Auschwitz-Birkenau wraz z innymi ofiarami niemieckiego nazistowskiego prześladowania Żydów. Jej życie – naznaczone poszukiwaniem prawdy, przejściem od judaizmu przez filozoficzne poszukiwania do wiary chrześcijańskiej i życia zakonnego – do dziś pozostaje ważnym świadectwem odpowiedzialności za drugiego człowieka. W swoim testamencie, napisanym w 1939 roku, pozostawiła słowa: „Proszę Pana, aby przyjął moje życie i śmierć… za pokój na świecie…”.
Obchody rozpoczęła konferencja w Centrum Dialogu i Modlitwy zatytułowana „Szukamy dróg wiary ku Pokojowi”. Wprowadzając uczestników w temat spotkania, dyrektor centrum, ks. Dariusz Chrostowski podkreślił, że w Oświęcimiu nie można mówić o Edycie Stein jedynie jako o wybitnej filozofce, karmelitance czy patronce Europy.
Zaznaczył, że Jej życie i śmierć prowadzą do pytań o człowieka, jego godność, odpowiedzialność i wiarę – a także o możliwość pokoju pośród historii naznaczonej ogromnym cierpieniem. – Nie mówimy: znamy drogę do pokoju. Mówimy: szukamy – podkreślił dyrektor.
To zdanie stało się jednym z kluczowych przesłań tegorocznego spotkania. Pokój nie jest bowiem jedynie decyzją polityczną czy dokumentem podpisanym przez państwa. Jego początek znajduje się głębiej – w sercu człowieka, w sposobie patrzenia na drugiego, w gotowości do słuchania, przebaczenia i uznania godności drugiego. Właśnie w tym sensie wiara może stać się drogą ku pokojowi.
Ks. Chrostowski zwrócił uwagę, że św. Edyta Stein jest szczególną przewodniczką na tej drodze. Jej życie było nieustannym poszukiwaniem prawdy. Nie uciekała od trudnych pytań, lecz pozwalała, aby prowadziły ją coraz głębiej – ku tajemnicy Boga i człowieka. Jej późniejsza droga zakonna nie oznaczała odwrócenia się od świata. Przeciwnie: była coraz głębszym wejściem w odpowiedzialność za innych. Przypomniał, że pamięć o niej ma więc znaczenie nie tylko dla poznania przeszłości. Pamięć ma prowadzić ku odpowiedzialności za teraźniejszość.
Konferencję poprowadził ks. Manfred Deselaers. Pierwszy wykład wygłosili Maria Kromp-Zaleska i Marek Zaleski z Domu Edyty Stein we Wrocławiu, podejmując temat „Edyta Stein o Wojnie i Pokoju”.
Następnie ks. Piotr Żelazko, wikariusz generalny dla katolików języka hebrajskiego w Izraelu, mówił o poszukiwaniu dróg wiary ku pokojowi w Ziemi Świętej. Kolejnym głosem w konferencji była s. Katarzyna Kowalska NDS, współprzewodnicząca Polskiej Rady Chrześcijan i Żydów, która przedstawiła doświadczenie i perspektywę Zgromadzenia Sióstr Matki Bożej z Syjonu. Po konferencji odbyła się krótka przerwa kawowa, podczas której uczestnicy mogli wymienić się spostrzeżeniami.
O godzinie 14.00 uczestnicy uroczystości wyruszyli z głównej bramy byłego obozu Birkenau na Drogę Modlitewną wzdłuż rampy. Była to symboliczna droga pamięci, w której uczestnicy towarzyszyli Edycie Stein w jej ostatniej drodze. Prowadziła ona w kierunku pomnika znajdującego się pomiędzy ruinami komór gazowych i krematoriów. Modlitwa obejmowała wszystkich pomordowanych na ziemi oświęcimskiej, a także współczesny świat – Europę, Bliski Wschód i wszystkie miejsca, w których ludzie cierpią z powodu wojny i przemocy. Dyrektor centrum, w słowach skierowanych do uczestników podkreślił, że dzień wspomnienia św. Teresy Benedykty od Krzyża powinien stać się „dniem gorącej, błagalnej modlitwy o sprawiedliwy pokój w Europie, na Bliskim Wschodzie i na całym świecie”. W obliczu trwających konfliktów zbrojnych pamięć o Edycie Stein nabiera szczególnej aktualności. Jej testamentowa prośba o przyjęcie życia i śmierci „za pokój na świecie” pozostaje wezwaniem także dla współczesnego człowieka.
Kolejnym etapem uroczystości było czuwanie modlitewne w oświęcimskim Karmelu, przygotowane przez Wspólnotę Świeckiego Zakonu Karmelitańskiego z Oświęcimia. O godzinie 17.00 w kaplicy została odprawiona uroczysta Msza Święta pod przewodnictwem bp. Romana Pindla.
W homilii ks. Jacek Waligóra, kapłan od wielu lat posługujący na Ukrainie, połączył świadectwo Edyty Stein z doświadczeniem współczesnej wojny. Wskazał na dwie perspektywy jej drogi krzyżowej: całe życie – od chrztu aż po śmierć – oraz ostatni tydzień jej życia, od aresztowania 2 sierpnia 1942 roku do śmierci 9 sierpnia. Ten drugi okres nazwał „Wielkim Tygodniem Edyty Stein”.
Kaznodzieja zwrócił uwagę, że nie wiemy, co dokładnie Edyta Stein przeżywała i słyszała w swoim sercu w ostatnich godzinach życia. Pozostaje to tajemnicą. Wiemy jednak, że jej wcześniejsze pytanie o to, na czym ma polegać „dźwiganie krzyża”, znalazło odpowiedź w jej własnym życiu. Ważnym wątkiem homilii była również odpowiedzialność człowieka za zło. W kontekście Auschwitz i współczesnych wojen ks. Waligóra zachęcał, aby obok pytania „Gdzie był Bóg?” częściej stawiać pytanie: „Gdzie był człowiek?”. To człowiek tworzył obozy, łagry i nieludzkie ideologie. To również człowiek, korzystając ze swojej wolności, rozumu i serca, może wybierać dobro albo pozwolić, aby w jego sercu rosło zło.
Doświadczenie ks. Jacka Waligóry związane z wojną na Ukrainie pozwoliło spojrzeć na dziedzictwo Edyty Stein z perspektywy współczesności. Wojna niszczy domy, miasta i infrastrukturę. Jednak – jak podkreślił kaznodzieja – rzeczy z betonu i kamienia można odbudować. Znacznie trudniejsza jest odbudowa zaufania między ludźmi. To właśnie zaufanie, obok pamięci, przebaczenia i odpowiedzialności, staje się jednym z warunków prawdziwego pokoju.
Ks. Waligóra przestrzegał także przed przenoszeniem mechanizmów przemocy do codziennych relacji. Człowiek może potępiać wielkie systemy i przywódców odpowiedzialnych za wojny, a jednocześnie sam próbować narzucać innym swoją wolę, dominować i osądzać. Dlatego droga do pokoju nie rozpoczyna się wyłącznie na poziomie międzynarodowej polityki. Rozpoczyna się w ludzkim sercu.
Tegoroczne obchody 84. rocznicy śmierci św. Teresy Benedykty od Krzyża połączyły trzy przestrzenie: refleksję, pamięć i modlitwę.
Konferencja pozwoliła spojrzeć na dziedzictwo Edyty Stein oraz na współczesne konflikty z perspektywy wiary i dialogu. Droga Modlitewna w Birkenau przypomniała o ofiarach i o odpowiedzialności człowieka za historię. Eucharystia w Karmelu stała się natomiast miejscem zawierzenia Bogu wszystkich, którzy cierpią z powodu wojny, przemocy i nienawiści.
W Oświęcimiu pytanie o pokój nie może być abstrakcyjne. W miejscu, które pozostaje jednym z najmocniejszych ostrzeżeń w historii ludzkości, nabiera ono szczególnego znaczenia. Św. Edyta Stein, patronka Europy, pozostawia nam nie tylko pamięć o swoim życiu i męczeństwie. Pozostawia także modlitwę i zadanie. Szukamy dróg wiary ku pokojowi. Nie twierdzimy, że znamy wszystkie odpowiedzi, ale możemy – razem – uczyć się słuchać, spotykać drugiego człowieka, odbudowywać zaufanie, sprzeciwiać się nienawiści i strzec pokoju, który zaczyna się w ludzkim sercu.
Niech modlitwa Edyty Stein pozostanie także naszą modlitwą: „Proszę Pana, aby przyjął moje życie i śmierć… za pokój na świecie…”.
W wydarzeniu wzięli udział m.in. przedstawiciele instytucji i środowisk związanych z dziedzictwem św. Edyty Stein. Wśród zaproszonych gości znalazła się delegacja z Wrocławia reprezentująca Dom Edyty Stein, w tym pani dyrektor Maria Kromp-Zaleska oraz pani prezes Danuta Nowak z Towarzystwa im. Edyty Stein we Wrocławiu.
Obecni byli również przedstawiciele Polskiej Rady Chrześcijan i Żydów: s. dr Katarzyna Kowalska NSD ze Zgromadzenia Sióstr Matki Bożej Syjonu, współprzewodnicząca Polskiej Rady Chrześcijan i Żydów, ks. Paweł Batory, dyrektor Muzeum Diecezjalnego w Rzeszowie, członek Polskiej Rady Chrześcijan i Żydów, oraz Marta Titaniec, wiceprezes Klubu Inteligencji Katolickiej i sekretarz generalna Polskiej Rady Chrześcijan i Żydów.
W wydarzeniu uczestniczył także ks. dr Piotr Żelazko, wikariusz generalny Patriarchatu Jerozolimy, oraz prof. dr hab. Kazimierz Ilski, dyrektor Centrum Badań im. Edyty Stein Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.