W dniach 26-27 maja 2026 roku, z inicjatywy Akademii Sprawiedliwych, Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie, Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej oraz Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu odbyło się sympozjum pod tytułem „Auschwitz – oczyszczanie pamięci". Wydarzenie zgromadziło naukowców, przedstawicieli instytucji kultury i pamięci, władz samorządowych, a także młodzież— w przeddzień dwudziestej rocznicy historycznej wizyty papieża Benedykta XVI w Oświęcimiu, przypadającej 28 maja.
Sesję otworzył dyrektor Centrum Dialogu i Modlitwy, ks. Dariusz Chrostowski, który przypomniał, czym jest i czym od początku chce być to miejsce. Założone z woli kard. Franciszka Macharskiego, Centrum powstało jako przestrzeń spotkania i dialogu — nie mimo sąsiedztwa Auschwitz, lecz właśnie ze względu na nie. Jak podkreślił ksiądz Chrostowski, każdego dnia to sąsiedztwo zobowiązuje: do pamięci, która nie rani i nie dzieli, lecz leczy i jednoczy, do odpowiedzialności za człowieka i za przyszłość. Słowa kardynała Franciszka Macharskiego, wypowiedziane dwadzieścia lat temu — „nie chodzi o ideologię, chodzi o człowieka, musimy bronić człowieka„ — wybrzmiały w sali ze szczególną mocą.
W spotkaniu udział wzięli między innymi: prof. Paweł Skibiński, prof. Aleksander Surdej, Roman Graczyk, dr Wojciech Arndt, prof. Andrzej Zoll, dr Leopold Zgoda, Jerzy Duszko, Kamil Ulma oraz Waldemar Rataj — dyrektor Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej. Wśród zaproszonych gości znaleźli się także przedstawiciele Dyrekcji Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, instytucji oświęcimskich oraz miejscowego samorządu. Szczególnie ciepło przywitano młodzież z Liceum im. Konarskiego w Oświęcimiu — jej obecność była wymownym znakiem, że pamięć o Auschwitz ma przyszłość.
Wyjątkowo poruszające było wystąpienie rektora Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie, ks. prof. dr hab. Roberta Tyrały, który — otwierając wystawę okolicznościową upamiętniającą wizytę Benedykta XVI — podzielił się osobistym wspomnieniem tamtych dni. Jako młody kapłan miał zaszczyt służyć do Mszy św. odprawianej przez papieża w Krakowie — rankiem tego samego dnia, w którym Ojciec Święty przybył do Oświęcimia. Ksiądz rektor przywołał atmosferę tamtej liturgii, skupienie papieża, jego cichą, głęboką modlitwę — i słowa homilii wygłoszonej na Błoniach, w których Benedykt XVI wezwał wiernych, by patrzyli w niebo, ku temu, co trwałe i nieprzemijające.
Przytoczył także znamienne słowa, które papież wypowiedział, przybywając do Oświęcimia: że staje tu jako syn narodu niemieckiego i jako następca Jana Pawła II. Te dwa wymiary — osobisty i papieski, ludzki i duchowy — nadały tamtej wizycie szczególną głębię. Benedykt XVI nie przyszedł do Auschwitz jako odległy obserwator historii. Przyszedł jako ktoś, kto tę historię nosił w sobie — i kto właśnie dlatego mógł mówić o oczyszczaniu pamięci z wewnętrzną, nieusuwalną powagą.
W trakcie sesji uczestnicy wysłuchali archiwalnego nagrania wystąpienia papieża Benedykta XVI z 2006 roku, a następnie komentarza ks. prof. Roberta Woźniaka — materiału zachowanego w zbiorach Akademii Sprawiedliwych. Słowa papieża zabrzmiały równie aktualnie jak przed dwudziestu laty. Pytał wtedy w Auschwitz-Birkenau, gdzie był Bóg — i odpowiadał, że Bóg był właśnie tam: w cierpieniu ofiar, w oporze tych, którzy nie ulegli złu, w tych wszystkich, którzy przez wieki i dzisiaj wołają: „Nigdy więcej!”
Sesji publicznej przewodniczył ks. prof. dr hab. Robert Tyrała. Wykład poświęcony pielgrzymce i wystąpieniu Jana Pawła II w Oświęcimiu wygłosił prof. Paweł Skibiński, a komentarze do obu papieskich wizyt przedstawili Waldemar Rataj i dr Leopold Zgoda.
Ważnym punktem programu sympozjum było otwarcie wystawy okolicznościowej poświęconej dwudziestej rocznicy wizyty Benedykta XVI w Centrum Dialogu i Modlitwy. Ekspozycja przypomina przebieg tamtego historycznego dnia, przesłanie papieskie oraz dorobek Akademii Oświęcimskiej — w tym memoriał przekazany Ojcu Świętemu przez Stefana Wilkanowicza, laureata Oświęcimskiej Nagrody Praw Człowieka im. Jana Pawła II.
Drugiego dnia uczestnicy wzięli udział w wizycie studyjnej w Muzeum Pamięci Mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej, a następnie w sesjach seminaryjnych poświęconych prawom człowieka w nauczaniu Jana Pawła II. Wykład zatytułowany „Jan Paweł II — papież praw człowieka” wygłosił dr Jose Ramon Garitagoitia Eguia.
Sympozjum zorganizowały wspólnie: Polskie Towarzystwo Naukowe — Akademia Sprawiedliwych, Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej, Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie oraz Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu. Wydarzenie wpisało się w cykl programowy „Dialog w sprawie człowieka”, zapoczątkowany na początku maja w Rzymie z okazji czterdziestej rocznicy spotkania Jana Pawła II ze wspólnotą żydowską w Synagodze Większej.
Oświęcim pozostaje znakiem ponadczasowym — globalnym i trwałym symbolem tego, do czego zdolny jest człowiek odrzucający człowieczeństwo. Ale pozostaje też wezwaniem. Wezwaniem do oczyszczania pamięci — w rozumieniu, jakie nadał temu słowu Benedykt XVI: do przeżywania przeszłości w sposób, który nie zamyka się w bólu, lecz otwiera na odpowiedzialność, pojednanie i działanie na rzecz pokoju.
To przesłanie wybrzmiało z nową mocą w obecności oświęcimskiej młodzieży, która zasiadła w sali Centrum ramię w ramię z profesorami, dyplomatami i świadkami tamtych wydarzeń. Bo pamięć — jak mówił kardynał Macharski — to nie sprawa ideologii. To sprawa człowieka.
Sympozjum Akademii Sprawiedliwych „Auschwitz – oczyszczanie pamięci” odbyło się 26–27 maja 2026 r. w Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu
